25-09-08

Dat Verrassend land: Wallonië

Memory's Transition

Als je wandelt door de grote, helder verlichte Art Nouveau zaal van de BOZAR naar de ingang van de tentoonstelling wacht je een verrassing. Eens de ticketcontrole gepasseerd kan het contrast niet groter zijn. Een beklemmende, duistere ruimte met meer crucifixen dan de gemiddelde kerk. Een grote print van een Moslima is het enige spoortje kleur in de zaal. Met hoofddoek een kinderwagen voortduwend. Haar man, in moderne kleren, raakt trots de buggy aan. Het kan elke grootstad zijn. Toch één herkenningspunt.

Traditie, modern. Verleden en toekomst. Die overgang staat centraal. Maar het duurde even voor ik het begreep.

 

Moderne kunst tussen werken van de twaalfde tot zestiende eeuw, hoogdagen van de inquisitie en de kruistochten. Jezus, Maimonides en Mohammed, ooit vredig naast elkaar in Spanje, waren brutaal uiteengetrokken, Springler en Kramer, twee Dominicaanse priesters hadden net het bekende Malleus Malleficarum (de Heksenhamer) geschreven, het beroemde handboek van de inquisitie. Het was duidelijk. De duivel werkt bij voorkeur via de vrouw. Hierdoor van binnen uit door de Satan aangezet, oefenen zij hun kwalijke praktijken uit middels hun seksualiteit.

 

Is het in die context dat we het de weinige niet religieuze werken uit die tijd moeten plaatsen? Een kunstenaar geïnspireerd door de klassieke mythologie: Venus en een heel kleine amor, die betoverd naar zijn grote liefde kijkt. Samen op een klein schilderijtje, in een klein zaaltje gewijd aan de vrouw, strategisch geplaatst aan het andere einde van een lange gang, tegenover het immense wandtapijt dat het leven van Christus afbeeldt.

Verder, Aristotles die door Phyllis bereden wordt, als was hij een ezel. De wijsheid die door zijn courtisane in bedwang gehouden wordt, temidden een opstelling die de sfeer van een huiskamer dient op te roepen. Alweer Jezus. Elders berijdt hij zijn ezel.

 

“Ik ben mijn voorouders respect en genegenheid verschuldigd. Ze hebben me armer gemaakt dan ze zelf waren. Als zij hun trouw betuigden aan het kruis voor Uw aangezicht dan kijk ik naar een kunstwerk. Hoort U hoe cynisch? U bent, o, Heer, een kunstwerk geworden! Maar naar wie of wat gaat nu mijn eerbied uit? Naar U of naar het geloof der voorvaderen, daarin schuilt een wereld van verschil?”

 

De kunstwerken worden niet uitgelegd. Met korte teksten op de muren geeft Laurent Busine, die de tentoonstelling samenstelde, een leidraad. Context is alles. Elke zaal tracht een sfeer op te roepen, en het is het samenspel van de kunstwerken waar het om gaat. Het beklemmende ééndimensionale denken van de Middeleeuwen dat me bij het binnenkomen overviel maakt plaats voor een veelheid aan ideeën en invloeden. Moderne kust is abstract. Subtiele allusies en vage suggesties in plaats van directe illustraties van één enkel, voorgekauwde boodschap. Vrijheid.

We maken de tentoonstelling tot ons eigen verhaal, maar de kernvragen blijven dezelfde. Wat zijn leven en dood? Wat is liefde? Wie zijn we? Waar komen we vandaan en waar gaan we heen? De zoekende mens, de bange mens. Hard werkend trachten we het dagelijks leiden uit te leggen. Met veel liefde wordt een Christus afgebeeld. Zijn gezicht is als dat van een arbeider. Getrokken door jaren hard labeur. Een andere Christus lijkt bijna te perfect, gelukkig eindelijk afscheid te kunnen nemen. De dood als overgang, de dood als doel, als redding. Ook dat zijn de Middeleeuwen.

Heiligen staan opgesteld als op een offerblok. Aan een boom gebonden of met een schip vol maagden. Neemt de heilige Ursula haar 1100 maagden mee op bedevaart, of op oorlogspad? Met de boot vol maagden in de hand lijkt het wel of ze een offer wil brengen om haar eigen ziel te redden. En temidden van die lijdende heiligen? Het grootste en meest kleurrijke beeld van allemaal, de heilige Laurentius. Een duidelijke knipoog van Laurent Busine die nooit een uitdaging schuwt. Zo was hij de eerste om kunst van schizofrenen en autisten tentoon te stellen. Hij creëert een wereld waarin de kunstwerken niet enkel uit artistiek oogpunt belang hebben, maar ook omdat ze een blik gunnen in de wereld en de gedachten van de artiest.

 

Heden en verleden ontmoeten elkaar telkens weer. Wie kent niet de Sint-Hubertus legende. Een jager wil een hert doden, tot hij een kruis tussen het gewei bemerkt. Op de grond naast de jager een hond. De Sint-Hubertus hond, een Belgisch ras dat we vandaag nog kennen, werd begin 900 al raszuiver gefokt door monniken.

Evolutie is duidelijk een leerproces voor Laurent Busine. We voegen hier aan toe, maar vergeten ook. Soms vergeten we zaken die er nooit zijn geweest.

 

“ Elk land is legendarisch, elke persoon is bijzonder. Wallonië vormt daar geen uitzondering op. Daarbij komt nog het niet te verwaarlozen feit dat deze streek noch haar grenzen, noch haar naam in de oudheid kreeg, zoals in een verhaal.”

 

Verrassend genoeg de enige directe referentie naar Wallonië op de tentoonstelling.

 

Of het nu Nicholas Neufchâtel is die geometrische kennis doorgeeft aan zijn leerling in de zestiende eeuw, of een jonge dame die bevreemdend de zaal inkijkt in “Memory’s Transition”, mensen vormen het verhaal en het onderwerp.

 

Het tijdelijke moet plaats ruimen voor het eeuwige. Maar niet zonder de hoop op te geven.

Aan de ingang hangen traditie en modern nog steeds vredig naast elkaar. Hoofddoek en T-shirt, maar ook Christenen en Moslims. Op een foto aan het andere uiteinde van de tentoonstelling, aan een parallelle muur, hangt nog een multicultureel tafereel. Dezelfde artiest als van de Moslima met kind aan de ingang, maar nu geen enkel spoor van het verleden. Het kan elke grootstad zijn. Langzaam aan veranderen we de wereld. Het verleden zal altijd blijven doorschemeren in het heden, en telkens weer zullen we het anders interpreteren.

 

De tentoonstelling is een verhaal van de menselijke evolutie, een ode aan het zoeken, heen en weer slingerend tussen heden en verleden, liefde en conflict, geboorte en dood, man en vrouw, zwart en wit. Laurent Busine introduceert zijn duale wereld. De mens die zoekt, gesteund op de traditie, beperkt door het verleden. Freud’s Es en Superego.

 

“ Het einde van de mens is het einde van de wereld. Is dit soms de taak van de mens: de wereld en de goden veranderen, uitvinden, wat er niet was laten zijn, in woorden dromen en verhaaltjes het ogenschijnlijk onontkoombare wijzigen, door er een verborgen stukje van liefde in te stoppen – maar dat voor iedereen met een verlangend hart zichtbaar wordt”

 

Onwillekeurig moet ik denken aan Genesis 1.1: In den beginne creëerde het God.

Commentaren

En wie creëerde het? Ik wed dat het een duivels vrouwtje was...

Gepost door: Sarah | 17-10-08

De commentaren zijn gesloten.