19-06-08

Expo: Kunstschatten uit Wallonië van vroeger en nu - Dat verrassende land


Een wandeling tussen vroeger en nu
 
 

Wallonië bestaat officieel sinds 1844. De provincies tussen de Rijn en de Schelde werden sinds 57 voor Christus door Caesar bij Gallië geannexeerd. Later maakte het gebied deel uit van het Rijk van Karel de Grote. De Hertogen van Bourgondië brachten in de 15de eeuw deze provincies onder hun gezag en een eeuw later gingen ze over naar de Habsburgse kroon. Deze tentoonstelling is ingericht als een wandeling tussen kunstwerken die vooral dateren van de 12de tot de 16de eeuw, met hier en daar een zijsprong naar hedendaagse werken.   

Bij het binnenkomen zie je pal voor je een grote foto van een straatbeeld met migranten. De rode t-shirt van de jongen trekt meteen de aandacht, maar wanneer je de foto van Beat Streuli van naderbij wil bekijken, hoor je links opeens een zachte mannenstem die in het Frans een tekst voorleest. En dan zie je vanuit je ooghoek opeens de ruw bespijkerde kruisbeelden van Godart. De quasi schokkende en onsamenhangende toon van de tentoonstelling is meteen gezet. Althans, dat is de eerste indruk.De bezoeker wordt namelijk meteen overspoeld door een groot aantal uitingen van gevoelens, uitgedrukt in teksten, beelden, schilderijen en voorwerpen. Soms lijkt het alsof de schatkamers van Waalse kerken en musea werden geplunderd en dat de buit werd uitgestald in het Brusselse Paleis voor Schone Kunsten.  

Het dagelijkse leven stond tijdens de Middeleeuwen overduidelijk bijna volledig in het teken van de Kerk, en dat weet deze tentoonstelling zeer goed weer te geven met de vele kruisbeelden, relikwieën, wierookbranders, tapijten, afbeeldingen van de Maagd Maria en andere religieuze objecten, zoals een duif in smeedwerk die de Heilige Geest voorstelt.
Tijdens die periode kwamen er, omwille van de slechte voedingsgewoonten, vaak epidemieën voor. Ook in die barre omstandigheden zochten de mensen heil bij God en de Heiligen. Tijdens processies werden de beeltenissen uit de kerk naar buiten gehaald en in de steden rondgedragen. Een grote massa gelovigen volgde deze optochten. Er ontstond ook een grote verering voor de relieken van deze heiligen omdat deze geheime krachten zouden bezitten. Relikwieën waren voor de dorpen een bron van rijkdom en een teken van sociale cohesie. Daarom werden deze voorwerpen vaak gestolen. Als een dorp relikwieën bezat, zouden er namelijk pelgrims langskomen. Enkele kostbare kleinoden staan uitgestald onder een grote stolp, tevens een verwijzing naar vroeger.
 

Er staan een paar oude kunstwerken die echte meesterwerken zijn.De beelden van Jacques Du Broeucq zijn letterlijk zwaartepunten op deze tentoonstelling. Du Broeucq was tijdens de 16de eeuw een van de grootste kunstenaars uit Wallonië: architect, ingenieur én een uitstekend beeldhouwer. Veel van zijn werk is jammer genoeg verloren gegaan. We zien op de tentoonstelling een selectie van zijn sculpturen uit een kerk in Bergen.

De meeste schilderijen die er hangen, stammen uit de Renaissance, een periode waarin de paneelschilderkunst sterk tot uiting kwam. Hierdoor kon men gebruik maken van een rijker kleurengamma en meer details. Sinds de Middeleeuwen bestaat er ook een codificeringssysteem voor de kleuren. De kleur goud werd toen gebruikt om het goddelijke aan te duiden en blauw stond voor de heilige maagd. De maagd van Robert Campin uit Doornik is daar een goed voorbeeld van. Campin heeft de maagd afgebeeld bovenop de stad waar hij vandaan komt. De Waalse kunstenaars reisden veel rond en maakten zich bekend op verschillende plaatsen. Voor kunstenaars als Jacques Du Broeucq en Lambert Lombard was de stad Rome van groot belang. Ze brachten uit Italië beelden uit de oudheid mee die in de Zuidelijke Nederlanden volslagen onbekend waren. ‘De heilige Hiëronymus’ is een schilderij waaraan Lambert Van Noort en Herri met de Bles hebben samengewerkt en waarop de heilige wordt voorgesteld in een weids landschap.  

De organisator, Laurent Busine, heeft kunstwerken samengebracht die soms 4 eeuwen uit elkaar liggen, maar die toch op de één of andere manier bij elkaar passen. Een goed voorbeeld is een liggend beeld uit de Renaissance van Jacques Du Broeucq, met openstaande lippen alsof het personage zijn laatste adem uitblaast, en een hedendaagse foto van Orla Barry met als titel ‘Judith’. Op die foto zien we een vrouw in een bad liggen, nauwelijks onder water, waarvan het gezicht zich in het duister in de rechterbovenhoek bevindt. Een andere foto bevat de afbeelding van een liggend meisje met 2 verschillende mannenhanden boven haar lichaam. De werken van deze Ierse artieste zijn op een bepaalde manier poëtisch, berustend en toch luguber. Gipsen beelden met holle buiken van Michel François geven figuren weer waarvan de inhoud ontbreekt. En plots begint het te dagen dat de rode draad in deze zaal de Dood is. 

Een tweede rondgang door het museum dringt zich nu op om andere thema’s trachten te ontdekken. Naast de Religie en de Dood, wordt nu ook de Wetenschap ontdekt, met onder andere schilderijen van geometrische figuren.We zien ook foto’s van vogels van de Argentijnse kunstenaar Juan Paparella, die hij genomen heeft in het Natuurhistorisch Museum van Argentinië. Hij toont wat je niet te zien krijgt als je het museum bezoekt, omdat de vogels daar verborgen zaten in kasten en laden. Als uitgangspunt stelt hij zich de vraag waarom de mens er nood aan heeft om alles te benoemen en te classificeren. Het gaat eigenlijk over de zwakheid van het menselijk wezen. De zoektocht naar thematiek zou ook de Vrouw, de Jeugd en de Toekomst kunnen opleveren, maar het is soms allemaal een beetje vaag, en de interpretatie zeer persoonlijk. 

De wandeling door Bozar weerspiegelt de 2-jarige tocht door Wallonië die Laurent Busine heeft gemaakt om alle tentoongestelde kunstwerken op te sporen. Hij is niet op zoek gegaan naar welbepaalde kunstwerken, maar wou zich laten verrassen door werken die hij niet kende. Soms zijn dat meesterwerken uit de volkstraditie, die op het eerste gezicht onbeduidende voorwerpen lijken. Soms zijn het abstracte buizenconstructies en soms zijn het videobeelden van ledematen of foto’s met duidelijke psychologische ondertoon. Het was niet de bedoeling om deze tentoonstelling te overladen met kunstschatten, maar wel om schatten die de mensen aanspreken in een welbepaalde context samen te brengen. Deze context en een rode draad zijn niet altijd snel duidelijk, en bijgevolg kan je maar beter de tijd nemen voor deze tentoonstelling, en ze enkele keren doorlopen. Als hulp en leidraad liggen er catalogi op de bankjes, maar deze zijn nogal omvangrijk, wat ervoor zorgt dat je liever zelf op ontdekkingstocht gaat doorheen de afwisselend drukke en rustgevende ruimtes, waar je af en toe blijft stilstaan voor wat reflectie. Het is een vage, soms schokkende, maar zeer mooie reis.(sn)

De commentaren zijn gesloten.