08-12-07

De ondraaglijkheid van vrijheid. En van kennis

Volgens Michaël Zeeman is de moderne mens gelaten en depressief. Omdat hij niet veel goeds meer kan verwachten van instituten en van de maatschappij. Het omgekeerde is eerder waar, lijkt mij: misschien verwacht men net te veel van de maatschappij.

Nooit heeft de mens in zijn individuele levenswijze zo veel keuzes kunnen maken. Nooit heeft de mens dus zo veel persoonlijke vrijheid gehad. Honderden verschillende studiemogelijkheden, tientallen mogelijke relatievormen of gezinssamenstellingen, evenveel seksuele geaardheden, duizenden vakantiebestemmingen, talloze manieren om je vrije tijd nuttig en/of aangenaam te besteden, ongelimiteerde kansen op jobhoppen... Een mens zou van minder gelaten en depressief worden. Keuzes maken brengt immers een gigantische individuele verantwoordelijkheid met zich mee.

Bovendien: "kiezen is verliezen", zoals een oud doch degelijk adagium ons voorhoudt. Voor sommigen is deze verantwoordelijkheid en vrijheid te groot. Want, hoe paradoxaal het ook moge klinken, vrijheid doet je deels de grip op je eigen leven verliezen. Is het dan vreemd dat men voor zaken die niet tot de privésfeer behoren een beschermende houvast zoekt in en verwacht van de maatschappij? Nee. De vraag is echter of de eisen die aan maatschappelijke instituten gesteld worden, redelijk zijn. Is het redelijk te verwachten dat de stiptheid van treinen 100% is? Dat de werkloosheidsgraad van de bevolking 0% bedraagt? Dat weekenddoden, brutale overvallen of "zinloos geweld" (wat dat laatste ook moge betekenen) onbestaande zijn? Driewerf nee. Leven in een gemeenschap brengt nu eenmaal kwaad, corruptie, onheil, ongeluk of gewoon brute pech met zich mee. That's life.

Ik denk ook niet dat dit gegeven an sich voor gelatenheid zorgt. Maar wel het weten van en voortdurend geconfronteerd worden met deze schaduwzijden van het menselijke bestaan. De huidige individuele en maatschappelijke honger naar kennis lijkt onstuitbaar. Want kennis geeft controle en dus rust, dat gelooft men graag. Ik ben er echter van overtuigd dat dit intellectuele mes aan twee kanten snijdt. Kennis van oncontroleerbare maatschappelijke wantoestanden heeft namelijk een sluipend omgekeerd effect: dat geeft onmacht. En onrust. En gelatenheid.

En toch vraag ik me af of het wel klopt wat Zeeman zegt: dat de moderne mens wel in de samenleving leeft, maar er eigenlijk gelaten langs heen leeft. Hoe verklaar je dan de massale belangstelling voor en bijdrage aan pakweg "Music for life", "0110" of "Kom op tegen kanker"? Stuk voor stuk voorbeelden van initiatieven die enkel teren op een grote maatschappelijke bewogenheid. Of is dat wat naïef? En moeten we dan toch eerder spreken van kuddegeest? Of gewetenswroeging? Of schuldbesef? En is dit dus  misschien niet meer dan een moderne versie van aflaterij? Ik weet het niet. Misschien moet men dat maar eens onderzoeken. Want kennis geeft rust, weet u nog?

(Wist u overigens dat maar liefst 90,6% van de treinen stipt vertrekt en aankomt?)

8 oktober 2007

12:34 Gepost door Student in Zeeman | Permalink | Commentaren (3) | Tags: sofie mulders |  Facebook |

Commentaren

Correctie: de trein naar mijn werk is altijd op tijd. Die terug naar huis steeds te laat...

Gepost door: alex | 08-12-07

Sofie
Een thema dat jou (en niet alleen jou) op het lijf geschreven is (kiezen en verliezen?). Wat heb je dit mooi verwoord!
Leen

Gepost door: Leen | 12-12-07

Heel erg goed geschreven, Sofie. En hiermee ga je trouwens de Patricia De Martelaere-tour op...
We cannot eat our cake and have it, dat is helaas zo. Weten hoe die cake gemaakt wordt, is echter ook al heel wat. En ze samen opeten, getuigt niet zozeer van kuddegeest, maar van een heilzaam antidotum tegen de grote onmacht die het leven sowieso met zich meebrengt. Ofzo.

Gepost door: helga baert | 01-01-08

De commentaren zijn gesloten.