25-10-07

"Articulatiekracht" van de Journalist

Wat blijft nog over van de articulatiekracht van de journalist ? In 25 jaar tijd is het medialandschap veranderd van een “gekleurde” naar een vrije pers die leeft onder de druk van verkoopscijfers of kijkcijfers. De journalist is gedwongen zijn verhaal te brengen op een manier die “verkoopt”, anders wordt het niet eens gepubliceerd.Bovendien lezen weinig mensen paginalange artikels, en zeker het medium televisie gunt de geïnterviewde vaak slechts luttele seconden. De handige politicus zal dan ook enkele oneliners inbouwen in zijn repliek, wetende dat de reporter juist die fragmenten zal gebruiken.Dit leidt echter onvermijdelijk  tot een polarisering, tot een zwart-wit weergave waarin langzaam de grijswaarden wegvallen. Gelukkig is er in onze democratische samenleving een gediversifieerde pers waarin het mogelijk is eenzelfde onderwerp vanuit een verschillende invalshoek te belichten. Zo stond in Nederland op vrijdag 15 juni rond elf uur op teletekst pagina 121 een bericht met de kop: "Rust in Gazastrook na zege Hamas." De Volkskrant van die zelfde dag berichtte over het zelfde onderwerp met de kop: "Hamas voert executies uit in Gaza." En wat als een “muur” niet zomaar een “muur” meer is maar een verdedigingsmuur, een noodzakelijk kwaad, een scheidingsmuur of een apartheidsmuur wordt?En wat is dan de juiste woordkeuze? Als die al bestaat.Voor de Israëlische zijde heeft de muur een zekere rust gebracht nu ze zien dat het aantal aanslagen is verminderd sinds de constructie van de barrière.Voor de Palestijnse boer die door de muur plots afgesloten wordt van zijn landerijen heeft de muur echter een duidelijk andere impact. Zeker als hij in de dagelijkse praktijk vaststelt dat het veelal volstaat enkele kilometers om te lopen of een laddertje tegen de muur te zetten om aan de andere zijde te geraken. Voor die Palestijn zijn het pesterijen, in het beste geval.Hoe formuleert een journalist die tegenstelling? Wat is de invalshoek van een reportage?In het voorgaande geval is het nog relatief eenvoudig aan correcte, verifieerbare informatie te geraken. Wat blijft over van de articulatiekracht van de reporter in een dictatuur?In China is men nu reeds de censuur aan het verscherpen in de aanloop tot de Olympische Spelen. Zelfs Google is onder staatscontrole. Hier is er wel een macht van de media, maar is de articulatiekracht van de journalist tot nul herleid.Zelfs in democratische regimes trachten spindoctors de media te bespelen. Als dit niet lukt verwijten zij dit in het laatste geval al snel de media of individuele journalisten. Twee basisvereisten om van een articulatiekracht van de journalist te kunnen spreken zijn dus zeker de persvrijheid en een goede reputatie van de berichtgevers.Hoewel de overgrote meerderheid van de reporters op professionele wijze omging met de dopingzaak omtrent Lefèvre, heeft de foute berichtgeving van één journalist die zijn bronnen wat al te vrij interpreteerde, de reputatie van de gehele mediawereld aangetast.Dat die media ook blijk hebben gegeven van een belangrijk zelfcontrolerend- en zelfcensurerend vermogen, wordt door de spreekwoordelijke man in de straat al snel over het hoofd gezien.Dit is een duidelijk voorbeeld van wat de impact van een (fout) bericht op een individu kan zijn. De impact op het collectief is minder duidelijk aantoonbaar. Zo ziet men bijvoorbeeld dat, ondanks het feit dat bijna de gehele Belgische pers het Generatiepact verdedigde en zelfs noodzakelijk noemde, ze er toch niet in geslaagd is de publieke opinie te kenteren. Hoewel het moeilijk is in te schatten wat de reactie op een artikel zal zijn, is het ongetwijfeld zo dat de media een belangrijke impact hebben op de maatschappij.Vooral in de Engelse taal is de gevoelswaarde van woorden daarom goed onderzocht. In ieder geval kan een beetje “stoken”, zoals boksers voor een boksmatch gewend zijn, de zaken interessanter maken. Dat sommige mensen hierop soms verkeerd reageren zal wel altijd blijven…   

Jelmen Haaze

De commentaren zijn gesloten.