22-10-07

Eerste opdracht: commentaar op onderstaand artikel van M Zeeman

Rome, De anti-politiek als verfrissend alternatief

de Volkskrant, Forum, 4 oktober 2007 (pagina 12)
Michaël Zeeman

Rome, De Italianen zijn, sinds zij van hun zomervakantie zijn teruggekeerd, gebiologeerd door een betrekkelijk nieuw verschijnsel in hun landspolitiek, het ‘grillismo’. Dat is de proteststemming die zich heeft gekristalliseerd rond de hier bij iedereen bekende en door velen als vermakelijk ervaren variété-artiest Beppe Grillo.

Typetjes, rare gezichten, schalkse woordspelingen en een zekere vaardigheid bij het reageren op een publiek: humor is weliswaar cultureel bepaald, maar soms universeel voorspelbaar. Grillo – dat ‘Beppe’ is de algemeen gangbare koosnaam voor iemand die ‘Giuseppe’ heet: hij speelt, dat ik weet, geen Friese grootmoeder – is tot de slotsom gekomen dat politici niet deugen en dat zij allemaal weg moeten.

Met dat inzicht oefent hij een zo grote aantrekkingskracht uit op zijn landgenoten, dat de permanente peilingen naar de voorkeuren van de kiezers erdoor van slag raakten. Grillo belegde bijeenkomsten op beroemde pleinen en verzocht zijn aanhangers door middel van fluitconcerten en ondeugende gebaren hun afkeer bekend te maken.

Ook vormden zich in verscheidene Italiaanse steden spontaan gezelschappen van zijn bewonderaars, die uit zijn naam vrolijke optochten organiseren. Het sjibboleth van de beweging is het begrip ‘vaffanculo’, een woord dat mij voor de spiegelbeeldige variant plaatst van het probleem dat ik een paar jaar geleden had toen de Italianen mij begonnen te vragen wat toch ‘een geitenneuker’ was (‘Sodomieter op’ voldoet als vertaling niet, want dan verspeel je dat ‘aarsgat’, ‘il culo’.)

De toon is, sedert de invoering van het algemeen kiesrecht, bekend, in alle democratieën van de wereld. De stemming waar die uit voortkomt eveneens, zij het dat de Italianen misschien nog net wat meer reden tot briesen hebben dan sommige andere volkeren. Gelijk op met de populariteitscijfers voor ‘Joop Gril’ gaan de verkoopcijfers van een boek van twee bekende en serieuze journalisten, waarin wordt beschreven hoe de Italiaanse politici welbeschouwd een kaste vormen en er niet vies van zijn zichzelf en elkaar te bevoordelen. De democratie wordt geleid door een oligarchie, waarvan de leden er opvallend veel zeewaardige jachten op na houden en zich ook voor hun ontspanningsuitstapjes liefst per regeringsvliegtuig verplaatsen.

Dat wil zeggen: de linkse tak ervan; Silvio Berlusconi is geen zeiler en hij heeft zijn eigen vliegtuig. De me-diatycoon of de baantjesjagers en de zakkenvullers, zo bezien is het begrijpelijk dat veel Italianen bij verkiezingen niet langer voor de één stemmen, maar vooral tégen de anderen. Romano Prodi ontleende zijn nipte verkiezingsoverwinning verleden jaar aan het dreigen met nog vijf jaar Berlusconi, Berlusconi dankt zijn huidige royale meerderheid in de peilingen aan de walging van één jaar Prodi. In die sfeer van ontgoocheling is het voor een grappenmaker gemakkelijk succes te behalen.

Maar wat betekent het, is de door hem gemobiliseerde beweging een manifestatie van politiek engagement, van een voorkeur voor apolitieke verontwaardiging of juist van een begin van anti-politiek, het verschijnsel dat twintig jaar terug ten slotte het Sovjetblok de das om heeft gedaan? En: staat het ‘grillismo’ op zichzelf of zijn er ook buiten Italië eendere gemoedsaandoeningen waar te nemen? Er was de afgelopen weken immers al één Nederlandse commentator die Paul de Leeuw opriep Beppe Grillo na te volgen en de Haagse politici de levieten te gaan lezen, zij het dat die denker haar jeugdjaren doorbracht in de Communistische Partij Nederland en de nostalgie naar een komiek als leider daardoor verklaarbaar is.

Het komt mij voor dat zich hier iets voordoet dat je ‘sociale depressiviteit’ zou moeten noemen, het gevoel dat er van de instituties van de democratie en misschien zelfs wel van de georganiseerde samenleving niet veel goeds meer verwacht mag worden. Italianen kennen het, maar Nederlanders ook. Men leeft weliswaar in een samenleving, maar men doet zijn best er zo veel mogelijk langs heen te leven. Voor allerlei vitale voorzieningen rekent men eigenlijk niet meer op de regelingen van die samenleving.

Uit die gefnuikte verwachting en ontgoocheling ontstaat een stemming van gelatenheid, die nog het meest op een stevige depressie lijkt. Men veronderstelt op zichzelf en op zijn eigen omgeving te zijn aangewezen, omdat de collectieve voorzieningen als het er op aan komt ontoereikend of zelfs geheel en al onbereikbaar zijn. De samenleving, dat zijn de anderen, en ook haar instituties zijn er voor de anderen.

Daar speelt het populisme – want dat is het – op in, of het nu de vrolijke opwinding van een paljas en zijn claque betreft, of de demagogische varianten die in Nederland op de rechter- en de linkerflank van het politieke spectrum steeds sterker worden. Noch de Partij voor de Vrijheid, noch de Socialistische Partij houdt er een programma op na waarmee je Nederland op een stabiele en verantwoorde manier zou kunnen besturen – ‘uit de Europese Unie’: hou nou toch op. Maar dat weerhoudt velen er niet van die partijen aan te hangen; Beppe Grillo zou als minister-president zelfs slechter zijn dan Romano Prodi, maar ook dat hindert niemand hem aan te moedigen.

Groeiende vleugels aan een tanende romp, de vraag is wat je overhoudt en wat je daar nog van verwachten mag. Koerst de anti-politiek af op een alternatief, dat wil zeggen: een al dan niet verfrissende variant op de bestaande programma’s, of op een afrekening? De privatiseringsgolf van de jaren negentig van de vorige eeuw mag op zijn eind lopen – zo heel veel valt er tenslotte niet meer te privatiseren – maar is wat er rest voldoende om mensen tot meer betrokkenheid dan een opportunistische gelegenheidsweging van hun rechten en plichten te bewegen?

Copyright: Zeeman, Michaël

 

 

Wie is M Zeeman? 

(Uit Wikipedia) 

Michaël Zeeman (°Marken, 12 september 1958), is een Nederlands dichter, schrijver, literatuurrecensent, en was presentator van een televisieprogramma.

Zeeman studeerde enkele jaren filosofie, in Utrecht en in Groningen. In 1974 begon Michaël Zeeman te werken bij boekhandel De Tille in Leeuwarden. Hij schreef recencies voor de Leeuwarder Courant en later ook voor NRC Handelsblad. Hij nam vaak boeken mee naar huis ter recensie. In 1986 werd hij door de eigenaar van de boekhandel aangeklaagd voor diefstal van boeken ter waarde van honderdduizenden guldens en werd in 1993 veroordeeld. Volgens eigen zeggen was er een afspraak dat hij de boeken mocht houden, maar volgens de eigenaar van De Tille was er geen probleem met het meenemen van boeken ter recensie, maar moesten ze wel worden teruggebracht.

Verder bleek het door Zeeman niet goed te verklaren dat hij voor meer dan 200.000 gulden boeken ter recensie had meegenomen terwijl de boeken die uiteindelijk inderdaad werden gerecenseerd bij elkaar een waarde hadden van niet meer dan een kleine 2000 gulden. Zeeman werd uiteindelijk gearresteerd; over de tijd die hij in het gevang doorbracht publiceerde hij later een essay in Hollands Maandblad.

In 1987 werd hij stafmedewerker letteren bij de Rotterdamse kunststichting en hij begon in 1991 te werken bij de Volkskrant, waar hij chef kunst werd. Twee jaar na die aanstelling werd hij wegens ernstige interne conflicten met collega's van de Volkskrant weer uit die functie ontheven en werd hij redacteur van het Boekenkatern. Nadat bekend werd dat hij in privé-computers van een collega van de Volkskrant had ingebroken, gaf de directie hem ontslag en veranderde het dienstverband in een freelance-dienstverband en werd hij freelance correspondent in Rome voor de krant.

Hij ontving in 1991 de C. Buddingh'-prijs voor het beste poëziedebuut voor de bundel Beeldenstorm. Vanaf 1995 presenteerde hij voor de VPRO Laat op de avond na een korte wandeling en later het programma Zeeman met boeken waarvoor hij in januari 2002 de Gouden Ganzenveer kreeg. Een paar maanden later ging hij bij de VPRO weg en vestigde hij zich in Rome.

Zeeman is een van de vaste presentatoren van het Haagse festival Winternachten.

 

SN 

01:08 Gepost door Student in Zeeman | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.